Biologiyaning zamonaviy tendensiyalari: muammolar va yechimlar
“Biologiyaning zamonaviy tendensiyalari: muammolar va yechimlar” mavzusidagi respublika ilmiy-amaliy konferensiyasi 2023-yil 25-noyabr kuni Termiz davlat pedagogika institutida o‘tkazilgan. To‘plamda keltirilgan ilmiy tadqiqot ishlari natijalaridan tabiiy fanlar, xususan biologiya va uni o‘qitish metodikasi sohalaridagi mutaxassislar, ilmiy xodimlar, mustaqil izlanuvchilar, doktorantlar, magistrantlar va talabalar, oliy ta’lim, umumta'lim muassasalarining o‘qituvchilari foydalanishlari mumkin.
Biologiya fan inson hayoti, uning farovonligi va yashash tarziga bevosita dahldor bo‘lgan, hamma bilishi va qiziqishini uyg‘otadigan fan hisoblanadi. Bugungi kunda tabiiy fanlarning dunyo ilm-fanidagi o‘rni va nufuzi kun sayin ortib bormoqda. Biologiya - tirik tabiat haqidagi fanlar majmuasi bo‘lib, hayotning barcha ko‘rinishlari: tirik organizmlar va tabiiy jamoalarning tuzilishi va funksiyasini, tirik mavjudotlarning kelib chiqishi va tarqalishi, ularning bir-biri va notirik tabiat bilan o‘zaro bog'lanishini o‘rganadi.
X SALSOLA LEPTOCLA GAND. (CAROXYLON TURKESTANICUM (LITW.) AKHANI & E. H. ROALSON) TURI URUG’PALLABARGINING STRUKTURAVIY DIAGNOSTIK BELGILARI
Salsola leptoclada turi urug’pallabargining anatomik tuzilishini o‘rganish asosida turga xos bo’lgan diagnostik va strukturaviy belgilar aniqlandi. Urug’pallabarg mezofillining dorsiventral (Aksiroid) tipliligi, og’izchalarining adaksial va abaksial epidermada mavjudliligi ko’ra amfistomatik tuzilganligi hamda paratsit tipli og’izchalarning gemiparatsit tipli og’izchalarga nisbatan ustunlik qilshi aniqlangan.
G‘ARBIY ZARAFSHON TIZMASI SUV HAVZALARI ALGOFLORASIDAGI ASOSIY TAKSONLAR TAHLILI
Bugungi kunda dunyoda chuchuk suv resurslarini turli tabiiy va texnogen ifloslanishlardan saqlash, ulardagi biologik xilma xillikni muntazam ravishda monitoring qilib borish, qolaversa, tog‘lardagi suv ekosistemalarini barqarorligini ta’minlash alohida ahamiyatga ega. Jahondagi zamonaviy kompleks gidrobiologik tadqiqotlar suv havzalarida kuzatilayotgan ekologik o‘zgarishlarni aniqlash, suv havzalarining muhim tarkibi qismi hisoblangan fitoplankton suvo‘tlarning bioxilma xillik dinamikasini kuzatib borish hamda organik moddalar ta’sirida suvning ifloslanish darajalarini baholashdan iborat.
ДОРИВОР ЛИМОНЎТ (MELISSA OFFICINALIS L.) ЭФИР МОЙЛАРИ
Мақолада доривор лимонўт ўсимлигининг тарқалиши ва биологик хусусиятлари, унинг дориворлигига кўра, халқ хўжалигидаги аҳамияти ҳамда қўлланилиши ҳақида маълумот келтириб ўтилган. Сурхондарё шароитида интродукция қилинган доривор лимонўти ўсимлигининг биокимёвий таркибини ўрганиш борасида олиб борилаётган тадқиқот натижалари ёритилган.
HELICHRYSUM MARACANDICUM O‘SIMLIGINING KIMYOVIY TARKIBI
Maqolada Respublikamizning Jizzax, viloyatining tog‘li xududlarida keng tarqalgan Helichrysum maracandicum Popov ex Kirp. ning mikroklonal usuli yordamida ko‘paytirilgan o‘simlik to‘pgullari va bargining kimyoviy element tarkibi qiyosiy o‘rganish bo‘yicha olib borilgan tadqiqotlar natijalari keltirilgan.
СУРХОНДАРЁ ВИЛОЯТИ ШАРОИТИДА ИСТИҚБОЛЛИ ДОРИВОР ЎСИМЛИКЛАРНИНГ ЎРГАНИЛИШИ
Ушбу мақолада Тадқиқотчилар томонидан Сурхондарё вилояти шароитида истиқболли доривор ўсимликларнинг ўсиши, онтогенези, антэкологияси, тарқалиши, интродукцияси, фитокимёвий таркиби ва ишлаб чиқаришга жорий этилиши бўйича олинган илмий-амалий натижаларнинг қисқача изоҳи келтирилган.
SURXONDARYO VILOYATI SHAROITIDA SALVIA OFFICINALIS L. NING BIOMORFOLOGIK XUSUSIYATLARI
Maqolada Salvia officinalis L. ning botanic tavsifi berilganv a Surxondaryo viloyati sharoitida poya, barg, gul, urug’larining morfologik va poyasining anatomic tuzilishi o’rganilib tahlil qilingan.
KO‘HITANG BOTANIK GEOGRAFIK RAYYONIDA TARQALGAN POACEAE BARNHARTOILASI VAKILLARINING UMUMIY TAHLILI
Maqolada Ko`hitang botanik geoografik rayonida tarqalgan Poaceae Barnhart oilasi vakillarining umumiy tahlili haqida ma`lumot berilgan.
DALACHOY O‘SIMLIGINING 1001 DARDGA DAVO XUSUSIYATLARI
Ushbu maqolada O‘zbekiston hududida o‘suvchi teshik dalachoy (Hypericum perforatum) osimligining morfologik tuzilishi, dorivorlik xususiyati, qo‘llash mumkin bo‘lgan va bo‘lmagan holatlar haqida malumot keltirilgan.
HISOR TOG‘ TIZMALARIDAO‘SADIGAN YALPIZ O‘SIMLIGINING EFIR MOYLARI
Yalpizdoshlar oilasi – Lamiaceae (Labiatae) vakillari efir moyga boy bo‘lgan o‘simliklar qatoriga kiradi.Yalpiz (Mentha) turkuminingO‘zbekiston florasida keng tarqalgan Osiyo yalpizi (Mentha asiatica), Dala yalpizi (Mentha arvensis), va Jingalak yalpiz ( Mentha erispe) ekib o‘stiriladi.Tarkibida efir moylari mavjud bo‘lib,uning 41-65 % ni mentol tashkil etadi
KAMPSIS O’SIMLIGINING AYRIM BIOLOGIK XUSUSIYATLARI VA AHAMIYATI
Kampsis o’simligning gulining jozibadorligi, asal shiraga boyligi, inson hayotidagi ahamiyati, biologik xususiyatlari haqida malumotlar berilgan.
LOLADOSHLAR (LILIACEAE) OILASINING AYRIM NOYOB TURLARI
Ushbu maqolada Loladoshlar oilasi vakillarining botanik tavsifi, amaliy ahamiyati, tabiatdagi xozirgi holati va qisqacha tarixi haqida ma`lumotlar keltirilgan. Shuningdek Lolalarning tarqalish areallari, xo`jalik ahamiyatiga ko`ra tasniflanishi hamda kamyob turlari va ularning amaliy ahamiyati yoritib berilgan.
VILOYATIMIZDAGIAYRIM KAMYOB TURLARNING DORIVORLIK XUSUSIYATLARI
Ushbu maqolada viloyatimiz hududida tarqalgan, O`zbekiston Respublikasi “Qizil kitobi”ga kiritilgan ayrim kamyob tular haqida ma`lumot keltirilgan. Shuningdek bu turlarning dorivorlik xususiyatlari keng yoritilgan hamda bu turlarni himoya qilish zarurati ta`kidlangan.
PHLOMIS NUBILANS ZAKIROV TURINING IUCN MEZONLARI ASOSIDA BAHOLASH NATIJALARI
Maqolada P.nubilans ЕОО=3604.666 km2, AOO=60.000 km2 ekanligi aniqlandi. Bu 2 km2 masofa bilan belgilangan 15 ta o’sish maydonlarida uchrashi va har bir populyatsiya orasidagi masofa 5-20 km tashkil etishi aniqlandi. Tur IUCN tomonidan ishlab chiqilgan Еndangered (EN) toifasini B1ab(i,iii,v) +2ab(ii,iii,iv) mezonlari bilan baholandi. Tur O’zbekiston “Qizil kitobi”ning 2025 yilgi 6-nashri uchun muhofazaga olish maqsadida qayta tavsiya etiladi.
SURXON-SHEROBOD FITOGEOGRАFIK RАYONIDА BORAGINACEAE JUSS. OILАSI TАHLILI
Maqolada Surxon-Sherobod fitogeografik rayoni florasida tarqalgan Boraginaceae oilasining tahlil keltirilgan. Natijada hudud florasi uchun 17 turkumga mansub 38 turi tarqalganligi aniqlandi. Birinchi marotaba rayon florasi uchun 8 turlar keltirilgan va gerbariy namunalari bilan tasdiqlangan.
ASTRAGALUS BARANOVII POPOV NING GEOGRAFIK TARQALISHI VA GEOFAZOVIY TAHLILI
Maqolada O‘zbekiston Qizil kitobiga kiritilgan Chotqol tizmasining kamyob endemik turi Astragalus baranovii Popov (seksiya Xiphidium) ning tarqalishi va geofazoviy tahlil natijalari keltirilgan, shuningdek, muhofaza qilish bo‘yicha tavsiyalar berilgan. Turlarning GeoCat xaritasi TASH gerbariy fondida saqanayotgan namunalarining georeferentsiyasi asosida yaratilgan.
TOSHKENT VILOYATIDA UCHRAYDIGAN INVAZIV TURLAR
Ushbu ma’qolada Toshkent viloyatida o’suvchi invaziv turlar haqida ma’lumotlar keltirilgan.Maqolada invaziv turlarning qanday kirib kelganligi,boshqa o’simlik areallarini qanday egallab olinishi haqida ma’lumot keltirilgan. Ilmiy nashrlar,dala tadqiqotlari natijasida Toshkent viloyatida 62 ta invaziv turlar borligi aniqlangan.
FERULA ASSA-FOETIDA NING TABOBATDA QO‘LLANILISHIGA DOIR
Ferula assa-foetidaningdorivorlik xususiyatlaridan xalq tabobatida qo‘llanishi to‘g‘risida ma’lumotlar keltirildi. Tibbiyotda asosan o‘simlikning ildizidan olinadigan yelim-smolasi keng ishlatilishi o‘rganildi.
DORIVOR MOYCHECHAK O’SIMLIGLARINING EFIR MOYLARI
Asteraceae oilasiga mansub bo’lgan dorivor moychechak (Matricaria chamomilla) o’simligining efir moylari farmatsevtika, kosmetika, parfyumeriya, shaxsiy parvarish va ichimliklar sanoatida ishlatiladi. Johon bozorida dorivor moychechak efir moyining qiymati yuqori bolganligi sababli, kopincha tijorat maqsadida ekib o’stiriladi.
KO‘HITАNG BOTАNIK-GEOGRАFIK RАYONIDAGI EREMURUS TURKUMINING KAMYOB TURLARI HAQIDA
Maqolada Ko‘hitang botanik-geografik rayonidagi Qizil kitobga kiruvchi Eremurus turlarining 2022-23 yillarda olib borilgan dala tadqiqotlari davomida yig‘ilgan va TASH gerbariy fondi ma’lumotlari asosida tahlili natijalari berildi. Eremurus aitchisoniini (Q189), Eremurus albertini U191, Eremurus luteusni I185 va J188 indekslaridan yangi tarqalish joylari aniqlandi. Geofazoviy tahlilida 11 ta joyda tarqalishi bilan EOO 1.005.025 km2 (EN) va AOO 52 km2 (EN) yuqolib borayotgan turlar sifatida tasniflandi.
EFIR MOYLI MADANIY O‘SIMLIKLARINING YOVVOYI AJDODLARI (O‘ZBEKISTON)
Ushbu maqolada O‘zbekiston florasida tarqalgan madaniy o‘simliklar yovvoyi ajdodlarining efirmoyli turlari keltirilgan. Tahlil natijalariga ko‘ra, respublikamiz hududida 5 oila 10 turkumga mansub 11 turi uchrashi qayd etilgan.
TOJIK KOVRAGINI TABIIY ZAXIRALARINI XARITALASH VA AXBOROT TAHLILIGA EGA BO‘LGAN RAQAMLI PLATFORMASINI YARATISH
Maqola Tojik kovragini tabiiy zaxiralarini xaritalash va axborot tahliliga ega bo‘lgan raqamli platformasi yaratildi.
KO‘HISTON OKRUGINING DENDROFLORASI TARKIBI BO‘YICHA O‘ZBEKISTON MILLIY GERBARIYSI (TASH) VA BOSHQA YIRIK GERBARIY FONDLARIDA SAQLANAYOTGAN NAMUNALARNING TAHLILI
1926-2021 yillar davomida TASH, MW, LE va Samarqand davlat universiteti gerbariy fondlarida Ko‘histon botanik-geografik okrugi hududidan 400 dan ziyod gerbariy namunalari yig‘ilgan. 2020-2023 yillar davomida ilmiy tadqiqot izlanishlarda Ko‘histon okrugida muallif tomonidan yig‘ilgan 3900 gerbariy namunalari O‘zR FA Botanika instituti Milliy gerbariy fondiga (TASH) topshirildi.
RUBUS CAESIUS L. NAVLARINING SUV ALMASHINUV XUSUSIYATLARI
Ushbu maqolada rubus caesius L. (maymunjon)ning Djambo, Tornfri, Karaka black, Brazos, Brzezina, Cacansca bestrna, Chester navlarining suv almashinuv xususiyatlari haqida ma’lumotlar keltirilgan.
LILIYALAR O‘SISHI VA RIVOJLANISHIGA TASHQI MUHIT OMILLARNING TA’SIRI
O’simliklar uchun zarur bo’lgan ekologik omillarsiz ular hayot kechira olmaydi, o’smaydi va rivojlanmaydi. Bu xildagi omillarga yorug’lik, harorat, suv, nisbiy namlik va tuproq tarkibi kiradi. Maqolada Samarqand viloyatiga introduksiya qilingan liliya turlari va navlarining o’sish va rivojlanishiga tashqi muhit omillarning ta’siri haqida ma’lumot berilgan. Kalit so’z. Introduksiya, bioekologiya, psixrometr, duragay, entomofil.
QUYI SURXON FLORASIDA TARQALGAN AMARANTHACEAE JUSS. OILASI TAHLILI
Maqolada Quyi Surxon florasida tarqalgan Amaranthaceae Juss. Oilasining tahlil qilingan. Natijada hudud florasi uchun 21 turkumga mansub 45 turi tarqalganligi aniqlandi.
G‘ARBIY ZARAFSHON TIZMASIDAGI OHALIKSOY ALGOFLORASI VA UNING EKOLOGIK TAHLILI
Bugungi kunda dunyoda chuchuk suv resurslarini turli tabiiy va texnogen ifloslanishlardan saqlash, ulardagi biologik xilma xillikni muntazam ravishda monitoring qilib borish, qolaversa, tog‘lardagi suv ekosistemalarini barqarorligini ta’minlash alohida ahamiyatga ega. G‘arbiy Zarafshon tizmasi suv havzalari algoflorasini turlar tarkibini aniqlash, uni taksonomik, floristik va ekologik tahlil qilish, har bir suv havzasi algoflorasi shakllanishida ekologik omillarning kompleks ta’sirini izohlash, algoflora tarkibidagi indikator-saprob turlarning yordamida suv havzalarini ekologiya-sanitariya holati monitoring qilishda muhim ilmiy-amaliy ahmiyat kasb etadi.
SEASONAL ALGAE BIOMASSES OF LAKE KHADICHA (BUKHARA)
Aquatic plant communities, which largely determine the ecological state of aquatic ecosystems and the quality of their waters, are the most important components in the biological monitoring system. Lake Khadicha is a unique natural body of water which is used for growing commercial fish. In recent years, due to heavy loads of abiotic and anthropogenic factors, the lake water has become highly saline.
E.ANGUSTIFOLIA O‘SIMLIGINI TARQALISHI VA AHAMIYATI
Ushbu maqolada E.angustifolia o‘simligi yurtimiz florasida hamda dunyo bo‘ylab tarqalishi bo‘yicha ma’lumotlar keltirilgan. Jiyda o‘simligi asosan daryo bo‘ylarida, tog‘ va tog‘oldi hududlarida keng tarqalganligi bo‘yicha olimlar tomonidan o‘rganilganlik darajali bo‘yicha tahlil qilingan. E.angustifolia o‘simligining ahamiyati jihatidan oziq-ovqat sifatida, dorivorlik hamda vitaminlarga boyligi jihatidan tibbiyotda va xalq tobobatida foydalanish to‘g‘risida umumiy ma’lumotlar keltirilgan.
XORAZM VILOYATINING XAZORASP TUMANI SHAROITIDA OQJO‘XORINING MORFOLOGIYASI VA BIOEKOLOGIYASINI O‘RGANISH
Maqolada Xorazm viloyatining Xazorasp tumani sharoitida oqjo‘xorining morfologiyasi va bioekologiyasini o‘rganish, boshoqli don ekinlaridan bo‘shagan maydonlarga ziroatlarni almashlab ekish tizimlariga rioya etgan xolda, ularni to‘g‘ri joylashtirish, tuproqda o‘zidan organik qoldiqlar qoldiruvchi unumdorligini saqlovchi va oshiruvchi ekinlardan foydalanish va oziq ovqat maxsuldorligin oshirish hamda oqjo‘xorining foydali jihatlari yoritilgan.
REGEL ITKUCHALASI, QORAQULOQ (EMINIUM REGELII VVED. EX LAPIN) OʻSIMLIGINING BIOMORFOLOGIK BELGILARI VA DORIVORLIK XUSUSIYATLARI
Ushbu maqolada kuchala oʻsimligining bimorfologik xususiyatlari, dorivorlik xususiyatlari haqida yoritilgan. Kuchala (Eminium regelii vved. Ex Lapin) ning oʻziga xos boʻlgan xususiyatlaridan biri,oʻzidan badboʻy hid tarqatishi va changlanishi ham oʻziga xos xususiyatlari va dorivorligi haqida bayon qilingan.
KOKOS ( Cocos Nucifera) O‘SIMLIGINING KOSMETOLOGIYADAGI AHAMIYATI
Ushbu tezisda Kokos (cocos nucifera) o‘simligining botanik tavsifi, o‘sishi va rivojlanishi hamda bu o‘simlikning kosmetologiyadagi ahamiyati haqida ma’lumotlar keltirilgan.
ZARARLANGAN HUDUDLARNING O'SIMLIKLAR QOPLAMINI QAYTA TIKLASHDA TUPROQ SUV O‘TLARINING ISHTIROKINI BAHOLASH BO`YICHA OLIB BORILGAN TADQIQOTLAR TAHLILI
Ushbu maqolada zararlangan hududlarning o`simliklar qoplamini tiklashda suvo`tlarning ishtirokini baholash bo`yicha olib borilgan bir nechta tadqiqotlarning tahlillari keltirilgan. Zararlangan hududlar bugungi kunda tuproq ekologiyasi uchun juda katta salbiy ta`sir ko`rsatmoqda. Tabiiyki bu hol, u yerda rivojlanayotgan o`simliklar qoplamiga jiddiy ta`sir ko`rsatadi. Ularni tur tarkibini kamayishiga olib keladi. Bu borada o`simliklar qoplamini qayta tiklash bo`yicha dunyo bo`ylab ko`plab samarali ishlar olib borilgan, ammo suvo`tlar ishtiroki kam baholangan va bu masala dolzarbligi bilan ahamiyat kasb etadi.
JUM-JUMSOY HAVZASIDA TARQALGAN LISHAYNIKLAR
Maqolada Shimoliy Turkiston tizmasi Jum-jumsoy havzasida tarqalgan lishayniklarni o‘sish substratlari bo‘yicha tahlili va turlar tarkibi keltirilgan bo‘lib ushbu hududda Eurotiomycetes sinfi Verrucariaceae oilasiga mansub 1 ta tur, Lecanoromycetes sinfiga 5 ta oila, 7 ta turkumga mansub 10 ta tur tarqalganligi aniqlangan.
MIKROSUVO‘TLARNING TUPROQ UNUMDORLIGIGA TA’SIRI
Ushbu maqolada mikrosuvo‘tlar hayotida makro va mikro elementlarning o‘rni, ular yetishmasligining salbiy oqibatlari to‘g‘risida ma’lumotlar keltirilgan. Bundan tashqari, mikrosuvo‘tlarning tuproq hosil bo‘lishida va uning unumdorligini oshirishdagi ahamiyati, tupoqqa suvo‘tlar solishning iqtisodiy samaradorligi va bugungi kunda shu asosda olib borilayotgan izlanishlarning natijalari bayon etilgan.
SACHRATQI (CICHORIUM INTYBUS L.) O’SIMLIGINING DORIVORLIK XUSUSIYATLARI VA TABOBATDA QO‘LLANILISHI
Maqolada sachratqi ( Cichorium intybus L.) o‘simligining bioekologik belgilari, tuzilishi va dorivorlik xususiyatlari yoritilgan. Turli tuman o'simliklar orasida sachratqi o‘simligi dorivorlik xususiyati bilan ajralib turadi va tibbiyotda o'ziga xos o‘rniga ega.
DORIVOR EXINATSEYA (ECHINACEA PURPUREA (L.) MOENCH) MANZARALI DORIVOR O‘SIMLIK
Dorivorlik xususiyatga ega bo‘lgan o‘simliklardan insoniyat tomonidan turli xil kasalliklarni davolashda foydalanilish tarixi uzoq o‘tmishga borib taqaladi. Shuningdek ulardan foydalanish hatto hozirgi kunda ham juda katta ahamiyat kasb etadi. Ushbu tezisda ko‘pgina dorivor o‘simliklardan farqli ravishda ham manzarali, ham shifobaxshlik xususiyatga ega bo‘lgan o‘simliklardan biri - Exinatseya (Echinacea purpurea (l.) Moench) o‘simligining bazi dorivorlik xususiyatlari hamda undan foydalanish haqidagi ma’lumotlar yoritilgan.
TRITIKALE (TRITICUM, SECALE)-O’SIMLIGINING BIOLOGIK VA FIZIOLOGIK XUSUSIYATLARI
shbu maqolada Tritikale o’simligi yaratilish tarixi va xalq xo’jaligidagi ya’ni biologik va fiziologik ahamiyati bo’yicha dunyo olimlari tomonidan yozilgan adabiyotlar tahlili bayon qilingan.
LOVIYA SARIQ MOZAIK VIRUSI (BEAN GOLDEN MOSAIC VIRUS) UMUMIY XUSUSIYATLARI
So‘ngi yillarda respublikamizning ko‘pgina viloyatlari qishloq xo‘jalik ekinlarini sariq mozaika virusi kasallantirib, hosildorlikni pasaytirish bilan bir qatorda mahsulot sifatini ham yomonlashuviga olib keldi. Bu virus o‘ziga xos kasallik alomatlarini keltirib chiqarib, ayniqsa qishloq xo‘jalik ekinlari dukkakli o‘simliklardan loviya, mosh, no‘xat ekinlariga katta zarar еtqazmoqda[2,6]. Ushbu maqolada loviya o‘simligini (Phaseolus vulgaris) kasallantiruvchi sariq mozaika virusining umumiy xususiyatlari haqida fikr yuritiladi.
ARCHA (JUNIPERUS TURKESTANICA) NING SHIFOBAXSH HUSUSIYATLARI VA XALQ TABOBATIDAGI AHAMIYATI
Ushbu maqolada Archa (Juniperus turkestanica). ning shifobaxsh hususiyatlari va xalq tabobatidagi ahamiyati,uning morfologik tuzilishi, foyfali va zararli jihatlari hamda bir qancha turlarining geografik tarqalishi haqida ma’lumotlar keltirilgan.
B.AMYLOLIQUEFACIENS –UZMU 22 БАКТЕРИЯСИНИНГ АНТОГОНИСТИК ВА АНТИБАКТЕРИАЛ ХУСУСИЯТЛАРИ
Каланхое дегремона доривор ўсимлигининг илдизидан 2та, поясидан 3та ва баргидан 3та жами 8та эндофит изолятлар ажратиб олинди. Скрининг натижасида Каланхое дегремонанинг баргидан ажратилган KD - L7 фаол изоляти танлаб олинди. Мальдитоф усулида идентификация қилинди ва Bacillus amyloliquefaciens эканлиги аниқланди. Bacillus amyloliquefaciens - UzMU 22 штаммини айрим патоген замбуруғларга нисбатан антогонистик фаоллиги ва бир нечта антибиотикларга сезгирлиги аниқланди.
БИОЛОГИЯ ЛЕКАРСТВЕННЫХ РАСТЕНИЙ, РАСПРОСТРАНЕННЫХ В УЗБЕКИСТАНЕ
В статье освещяется важность лекарственных растений в жизни человека и распространения высшых растений, произрастающих в Узбекистане, а также целебные свойства и их биологию.
EFIR MOYLI O’SIMLIKLAR BIOLOGIYASI VA ULARNING AHAMIYATI
Maqoladayer yuzida efir moyli o’simliklarning turli-tumanligi,ularning barglaridan, mevalaridan hamdaurug’laridan foydalanishga doir ma’lumotlar keltirilgan.
YONG'OQDOSHLAR OILASI VAKILLARINING TIBBIYOTDA VA SANOATDAGI AHAMIYATI
Ushbu maqolada Yong'oqdoshlar oilasi ( Junglandaceae) vakillarining sistematikasi, tabiatda tarqalishi, tuzilishi, o'ziga xos xususiyatlari, sanoatdagi va tibbiyotdagi ahamiyati haqida ma'lumotlar keltirilgan.
QARAG’AY O’SIMLIGINING DORIVORLIK XUSUSIYATLARI
Tezisda qarag’ay o’simligining tarqalishi, tarkibidagi moddalar, tibbiyotdagi ahamiyati, dorivorlik xususiyatlari hamda davolash usullari haqida ma’lumotlar berilgan.
ZA‘FARON O‘SIMLIGI VA UNING DORIVORLIK XUSUSIYATLARI
Ushbu tezisda dorivor o‘simliklar ichida ko‘p kasalliklarga davo bo‘ladigan za‘faron o‘simligining tarqalishi, morfologiyasi va dorivorlik xususiyatlari haqida ma‘lumotlar keltirilgan
NA’MATAK –Rosa (Cynosbatum) O’SIMLIGININ DORIVORLIK XUSUSIYATLARI VA INSONLAR HAYOTIDA TUTGAN OʻRNI
Ushbu maqolada na’matak o’simligining turlari, mevasining kimyoviy tarkibi, dorivorlik xususiyati va insonlar hayotida tutgan o’rni haqida ma’lumotlar berilgan.
KOVUL (CAPPARIS SPINOSA ) O`SIMLIGI MORFOBIOLOGIYASI VA KO`PAYTIRISH ISTIQBOLLARI, XALQ TABOBATIDAGI O`RNI
Ushbu maqolada O`zbekistonning shuningdek,yer yuzining gipsli qumloq,toshloq,sho`rxok tuproqlarda o`suvchi shifobaxshlik xususiyati yuqori bo`lgan kovul (Capparis Spinosa ) o`simligining morfologiyasi,ekologiyasi,geografiyasi va boshqa xususiyatlari to`g`risida so`z boradi.
COMPARATIVE ANALYSIS OF SPECIES OF LAMIACEAE FAMILY DISTRIBUTED IN KUGHITANG AND BAIYSUN BOTANIC-GEOGRAPHIC REGIONS
This article presents a comparative analysis of the representatives of the Lamiaceae family distributed in the flora of Kughitang and Baiysun botanic-geographic regions. A diagram was formed based on the analysis. Based on the conducted research, the species found in these regions and the species common to two botanical geographic regions were analyzed
“YUQORI TOʻPOLANG” MILLIY TABIAT BOG‘IDA TARQALGAN ENDEM VA SUBENDEM TURLARI ADABIYOTLAR SHARXI
Ushbu maqolada ,,Yuqori toʻpolang” milliy tabiat bogʻida tarqalgan endem va subendem o’simliklarining adabiyotlar sharxi, tarqalish areallari, qizil kitobdagi maqomi haqida ma’lumotlar berilgan.
TOSHKENT BOTANIKA BOG’IGA INTRODUKSIYA QILINGAN (CORYLUS) O’RMON YONG’OQ TURLARI
Bugungi kunda dunyoda aholi soning oshishi tufayli insoniyatning oziq-ovqatga bо‘lgan talabi yildan yilga ortib bormoqda. Bu esa ushbu yо‘nalishda yetishtirish mumkin bо‘lgan о‘simliklarga ham talabning ortishiga olib keladi. Respublikamizda so’nggi yillarda O’rmon yong’og’i (Corylus avellana L.) ham istemol qilish maqsadida ekib o’stirib kelinmoqda.
КАТТАҚЎРҒОН СУВОМБОРИДА АЛЬГОФЛОРА ТАРКИБИДАГИ ТАКСОНЛАРНИНГ КУЗ ҚИШ МАВСУМЛАРИ ДАВОМИДАГИ ДИНАМИКАСИ
Мақолада Каттақўрғон сувомборида куз- қиш мавсумларида сувўтларнинг учраш сони ва биомассаси келтирилган.
URUG’CHILIK BO’LIMIDA 2000-2018 YILARDA SAQLANGAN (OTASHAK) CERCIS GRIFFITHII BOISS. NING SAQLASH MUDDATIGA QARAB URUG’LARINI UNISH HOLATI
Ushbu maqolada Toshkent botanika bog’i urug’chilik bo’limida O’zbekiston Qizil kitobiga kiritilgan 2000 – 2018 yillarda saqlangan Cercis griffithii Boiss. urug’lariningning unuvchanligi ustida olib borilgan tajribalar natijalari keltirilgan.
SAMARQAND VILOYATIDA BURCHOQDOSHLAR (FABACEAE) OILASIGA KIRUVCHI NOYOB VA YO’QOLISH XAFI OSTIDAGI O’SIMLIKLAR
Ushbu maqolada Burchoqdoshlar oilasining morfobiologik tuzilishi,tarqalishi, inson hayotidagi ahamiyati yoritib berilgan va Samarqand viloyatida noyob va yuqolish xafi ostidagi o’simliklardan 4 turkumga mansub 8 tur borligi aniqlangan.
ЭФФЕКТИВНОЕ ИСПОЛЬЗОВАНИЕ ЗЕЛЕНЫХ КУЛЬТУР МИКРОВОДОРОСЛЕЙ В ПОВЫШЕНИИ ПРОДУКТИВНОСТИ СЕЛЬСКОХОЗЯЙСТВЕННЫХ КУЛЬТУР
Данный тезис мы посвятили о особенных клетках водоросля (Chlorella).Эксперимент произростания развития и разницы зёрен семейств с водой и с минеральными удобрениями в особенности с Хлореллой. Цель этого эксперимента, в том что увидеть результат произростания зёрен Бобовых и Злаковых семейств с участием Хлореллы. Анализ заключается в наблюдении за их изменением в среде, обогащенной и необогащенной культурой микроводорослей.
SAMARQAND VILOYATIDA JOYLASHGAN BALIQCHILIK SUV HAVZALARINING YUKSAK SUV O’SIMLIKLARI VA ULARNING SISTEMATIKASI
Maqolada Samarqand viloyatida joylashgan hovuz baliqchilik xo’jaliklarida tarqalgan yuksak suv o’simliklarining tur tarkibi va ularni ekologik guruhlanishi chuqur tahlil qilingan. Tadqiqotlarning tahliliy natijalariga ko’ra mazkuz hududda, 31 oilaga mansub 45 turkum, 72 tur yuksak suv o’simliklari uchrashi batafsil jadval asosida yoritilgan. Bu o’simliklarni baliqchilikda oziqa sifatida qo’llash bo’yicha amaliy tavsiyalar berilgan. Hududdagi yuksak suv o’simliklarini ekologik guruhlarga bo’lib o’rganilganligi, keyinchalik hovuz baliqchilik xo'jaliklarining fitoplankton va zooplanktonlarini o'rganishda hamda gidrobiologik tadqiqotlar olib borishda, muhim asos bo’lib xizmat qiladi.
ZIZIPHORA L. NING BIOLOGIK FAOLLIGI VA AHAMIYATI
Kiyiko‘t Oʻzbekiston, Qozog‘iston Tojikistonning togʻli hududlarida oʻsadi, Oʻsimlikning kimyoviy tarkibi, fiziologik xususiyatlari yetarlicha oʻrganilgani yoq. Ushbu maqolada biz Kiyiko‘tning dorivorlik xusussiyati va kimyoviy tarkibini oʻrganamiz.Kiyiko‘t asosan yalpizdoshlar oilasiga mansub boʻlib, ushbu oila vakillarining aksariyati dorivor oʻsimliklar hisoblanadi.Ammo kiyiko‘t dorivorlik xuxusiyati jihatidan boshqa oʻsimliklardan farq qiladi.
A SYNOPSIS OF THE POORLY STUDIED, ENDANGERED AND ENDEMIC COUSINIA RHODANTHA KULT. (ASTERACEAE)
This article discusses Cousinia rhodantha Kult, which is considered endemic and rare for Uzbekistan. Information is provided on the distribution area, morphology, type specimen and ecology of the plant.
ELAEAGNUS ANGUSTIFOLIA L. O‘SIMLIGINING TRANSPIRATSIYA JADALLIGI
Elaeagnus angustifolia L. –dorivor, vitaminlarga boy hamda to‘yimli oziq –ovqat o‘simligi hisoblanib, ushbu maqolada o‘simlikning fiziologik jihatdan transpiratsiya jadalligi ko‘satkichlari aniqlanib, tahlil qilingan.
YALPIZ (MENTHA) TURKUMI O‘SIMLIKLARINING DORIVORLIK XUSUSIYATLARI
Ushbu maqolada yalpiz (Mentha) turkumining tuzilishi, dorivorlik xususiyatlari, inson uchun ahamiyatli belgilari keltirilgan. Bundan tashqari turkumning o‘ziga xos xususiyatga ega bo‘lgan vakillari haqida ham to‘xtalib o‘tilgan. Hususan, Osiyo yalpizi (Mentha asiatica Boriss L.), Limonli yalpiz (Mentha aquatica)ning o‘ziga xos xususiyatlari dorivorlik xossalari haqida fikr yuritilgan
TOPINAMBUR TUGUNAGIDAN ALFA-INULIN OLISH ISTIQBOLLARI
Ma’lumki, o’simlik maxsulotlari tarkibida har xir hayotbaxsh vitaminlar, oqsil, karbonsuvlar, shuningdek,organizimning hayoti va faliyati uchun juda zarur bo’gan ma’danlar,tuzlar va boshqa muhim biologik faol moddalar mavjud. Topinambur o’simligi ham shunday o’simliklar qatoriga kiradi.
SURXONDARYO VILOYATI FLORASI TARKIBIDAGI SHUVOQ (ARTEMISIA) TURKUM TURLARINING ZAMONAVIY TAHLILI
Mazkur maqolada Shuvoq (Artemisia) turkumining Surxondaryo viloyati hududida tarqalgan oʻsimliklar ichida tutgan oʻrni hamda Shuvoq turkumining bir-biridan foydali boʻlgan turlarining tuzilishi, fiziologik yashash sharoitlari, kimyoviy tarkibi va dorivorlik hususiyatlari hamda ulardan foydalanish usullari haqida batafsil maʼlumot berib oʻtildi
ARPABODIYON URUG'LARINING UNUVCHANLIK XUSUSIYATLARI
Ushbu maqolada arpabodiyonning ekish texnalogyasi bo'yicha ma’lumotlar va urug'larning unuvchnlini o'rganish jaryonida olib borilgan tajribadan ma’lumotlar keltirilgan.
DORIVOR LIMONO‘T (MELISSA OFFICINALIS) O‘SIMLIGINING AYRIM BIOEKALOGIK XUSUSIYATLARI
Ushbu maqolada limono‘tning bioekologik xususiyatlarini o'rganish jaryonida olib borilgan ilmiy izlanishlar keltirib o‘tilgan.
LONICERA CAPRIFOLIUM L. (XUSHBO‘Y UCHQAT) O‘SIMLIGINING AYRIM BIOLOGIK XUSUSIYATLARI
Maqolada xushbo‘y uchqat (Lonicera caprifolium L.) shifobaxsh o‘simligining inson uchun foydali xususiyatlari, undan xalq tabobatida keng foydalanilishi to‘g‘risida ma’lumotlar keltirilgan. Uchqatning barglaridan tayyorlangan damlamalar va rezavor mevasidan tayyorlangan dori darmonlarning afzallik tomonlari aytib o‘tilgan. Gullash biologiyasi. Changchilik faza, urg‘ochilik faza, proterandriya xususiyatlari to‘g‘risidagi ma’lumotlar keltirilgan.
QORAZIRA ( CARUM CARVI L.) NING TABOBATDAGI O‘RNI VA AHAMIYATI
Ushbu maqolada qorazira (Carum carvi L.) o‘simligining shifobaxshligi hamda tabiatda tarqalishi, undan tayyorlanadigan damlamadan foydalanishning afzalliklari haqida qisqacha ma’lumotlar keltrilgan.